Adaletin toplum ve toplumu oluşturan bireyler arasında eşit olarak sağlanabilirliğine hizmet eden sağlık bilimleri, fen bilimleri ve sosyal bilimler gibi eğitsel, teknolojik ve pozitif bilimler topluluğunu kapsayan adli bilimler multidisipliner bir alandır. Ve bu disiplinler içinde “Adli Tıp” önemli bir işleve sahiptir. Bilimin sürekli gelişim gösterdiği çağımızda, ülkemizde adli bilimler ve adli tıp alanında yaşanan ve medyada da sık sık gündeme gelen çeşitli olaylarda ve tartışmalarda bazı adli tıp kitaplarında yaşanan absurdite sınırını zorlayan değerlendirmelerin olması ve temel bir “textbook” gereksinimi elinizde tuttuğunuz kitabın oluşumunu sağladı. “Adli Tıp & Adli Bilimler” kitabı yaklaşık 2 yıl önce güncel ve temel bir kaynak eser olarak hem bu alanlara hem de başta hukuk ve medya olmak üzere diğer disiplinlere yönelik olarak yola çıktı. Alanın çerçevesini kuşkusuz hukuk çizmektedir, ancak hukuksal normlar, sadece yerel değil evrensel hukuksal normlar ve tıbbi etik değerlere uygunluk göstermek ve bilimsel gelişmelere de koşut olmak durumundadır. Bu paradigma ile elinizde tutuğunuz kitabın tıp fakültesi öğrencileri, adli tıp asistanları, adli tıp uzmanları, adli bilimlerin farklı alanlarında lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri başta olmak üzere tıp, hukuk, psikoloji, diş hekimliği, kriminoloji, sosyal hizmet, antropoloji gibi çok çeşitli adli bilimler alanında çalışanlara en son güncel literatür bilgileri yanında yeni perspektifler de kazandıracağı kanısındayım. Kitabın okuyucuya, tıp biliminin bilimsel normlarını yasal boyutu ile irdeleme, değerlendirme, uygulama, diğer disiplinlerindeki gelişmeleri izleme, konsültasyon ve değerlendirme süreçlerinin bir parçası olma ve sadece ulusal ve evrensel hukuk konusunda bilgi sahibi olma değil aynı zamanda evrensel etik ilkelere de bağlı bir adli tıp/adli bilimler yaklaşımı kazandırmasını diliyorum. 1. Adli Bilimler Prof.Dr. Halis DOKGÖZ, Dr.Öğr.Üyesi Uğur KOÇAK 2. Bilirkişilik Prof.Dr. Halis DOKGÖZ 3. Hekimlerin Yasal Sorumlulukları Dr.Öğr.Üyesi Pınar BACAKSIZ, Prof.Dr. Erdem ÖZKARA, Prof.Dr. Halis DOKGÖZ 4. Tıbbi Uygulama Hataları Prof.Dr. Erdem ÖZKARA, Prof.Dr. Halis DOKGÖZ 5. Ölüm ve Postmortem Değişimler Prof.Dr. İmdat ELMAS, Doç.Dr. Gökhan ERSOY 6. Adli Entomoloji Öğr.Gör. H. NihalAÇIKGÖZ 7. Adli Kimliklendirme Prof.Dr. Sermet KOÇ, Doç.Dr. Muhammet CAN 8. Ani Beklenmedik ŞüpheliÖlümler Prof.Dr. Mete GÜLMEN, Uzm.Dr. Kenan KAYA 9. Çocuk Ölümleri Prof.Dr. Işıl PAKİŞ, Prof.Dr. Sermet KOÇ 10. Asfiksiler Prof.Dr. Şerafettin DEMİRCİ, Prof.Dr. Kamil Hakan DOĞAN 11. Adli Otopsi Doç.Dr. Ümit ÜNÜVAR GÖÇEOĞLU, Prof.Dr. Yasemin BALCI 12. Felaket Kurbanlarının Kimliklendirilmesi Dr,Dt. ElifGÜNÇE ESKİKÖY 13. Olay ve Olay Yeri Rekonstrüksiyonu Prof.Dr. Çağlar ÖZDEMİR, Prof.Dr. Coşkun YORULMAZ 14. Adli Tıpta Orijin Prof.Dr. Oğuz POLAT, Prof.Dr. SerhatGÜRPINAR 15. Yaralar Prof.Dr. Nadir ARICAN, Prof.Dr. Halis DOKGÖZ 16. Ateşli Silah ve Patlayıcı Yaralanmaları Prof.Dr. Fatma Yücel BEYAZTAŞ, Doç.Dr. CelalBÜTÜN 17. Adli Rapor Prof.Dr. Hakan KAR, Prof.Dr. Halis DOKGÖZ 18. Çocuk İstismarı ve İhmali Prof.Dr. Halis DOKGÖZ, Prof.Dr. Oğuz POLAT 19. Adli Görüşme Doç.Dr. Sunay FIRAT 20. Cinsel Şiddet Prof.Dr. Hakan KAR, Prof.Dr. Çağlar ÖZDEMİR 21. İnsan Hakları İhlalleri ve Tıbbi Belgeleme Prof.Dr. Şebnem KORUR FİNCANCI 22. Mobbing Dr.Öğr.Üyesi Derya DENİZ, Prof.Dr. Halis DOKGÖZ 23. Kadına Yönelik Şiddet Prof.Dr. Oğuz POLAT, Prof.Dr. Ali Kemal YILDIZ 24. Adli Psikiyatri Uzm.Dr. Lale TIRTIL, Prof.Dr. Ümit BİÇER, Prof.Dr. Gökhan ORAL 25. Adli Tıp ve Etik Prof.Dr. Yeşim Işıl ÜLMAN, Prof.Dr. Halis DOKGÖZ 26. Adli Genetik Prof.Dr. Ersi ABACI KALFOĞLU, Dr. Öğr. Üyesi Gavril PETRİDİS 27. Adli Toksikoloji Prof.Dr. Serap Annette AKGÜR, Doç.Dr. Nebile DAĞLIOĞLU 28. Alkol Doç.Dr. İ. Özgür CAN 29. Kriminalistik Prof.Dr. Ali RızaTÜMER, Dr.Öğr.Üyesi Mehmet CAVLAK 30. Kan Lekesi Model Analizi Prof.Dr. Kemalettin ACAR 31. Adli Belge İnceleme Prof.Dr. İsmail BİRİNCİOĞLU, Prof.Dr. Rıza YILMAZ 32. İş Kazaları, Meslek Hastalıkları ve Maluliyet Prof.Dr. Nursel GamsızBİLGİN, Prof.Dr. Ahmet HİLAL, Prof.Dr. Necmi ÇEKİN 33. Yaş Tayini Prof.Dr. Aysun Baransel ISIR, Prof.Dr. BoraBÜKEN 34. Adli Hemşirelik Dr.Öğr.Üyesi Nurcan HAMZAOĞLU, Prof.Dr. M.Fatih YAVUZ 35. Adli Antropoloji Dr. Öğr.ÜyesiÖzgeÜNLÜTÜRK 36. Adli Odontoloji Dr.Dt. Hüseyin AFŞİN Ek 1. Avrupa Konseyi Temsilciler Kurulu Medikolegal Otopsi Kuralları Ek 2. Adli Muayene Formları Ek 3. Türk Ceza Kanunu’nda Tanımlanan Yaralama Suçlarının Adli Tıp Açısından Değerlendirilmesi Rehberi
Copyright (c) 2019 Academician Book Portal https://books.akademisyen.net/index.php/akya/copyright
Ülkemiz sahip olduğu eğitilmiş insan potansiyeli ile, tarihsel kültür birikimi ile yüzyıllar öncesinden barış ve sevginin simgesi olmuş evrensel değerleri ile hiçbir zaman bugün sahip olduğu “kötü” insan hakları karnesini hak etmemiştir. On yıl önce TİHV’nı kurarken, yani 5000'den fazla işkence mağduruna tedavi desteği vermeden, işkence konulu 100'e yakın bilimsel toplantı yapmadan, insan hakları ihlalleri ile ilgili binlerce günlük rapor ve insan hakları ihlalleri konulu onlarca kitap yayınlamadan önce de inandığımız bir şey vardı; işkence bir gün ama mutlaka bir gün yeryüzünden silinip kaybolacak. Bu inancımızın dayanaklarından biri, sadece 100 yıl önce dünyanın birçok yerinde insanlar renklerinden ya da ırklarından ötürü ayaklarından kelepçelenip zorla köle olarak çalıştırılırken, 1990'lı yıllarda yaşanan tüm insanlık dramı savaşlara ve vahşetlere karşın prangalı kölelik sistemine yeryüzünde rastlanmamasıydı. İşte elinizde bulunan İstanbul Protokolü, işkencenin tıpkı prangalı kölecilik sistemi gibi yeryüzünden kaldırılması yolunda atılan önemli adımlardan biridir. On yıl önce TİHV’nı kurarken yaşanan insan hakları ihlalleri neticesinde yaşadığımız acılardan dolayı “bir şeyler yapmalı” diyerek yola koyulduk. On yılın sonunda gerek yayınladığımız insan hakları ihlalleri bültenleri ile, gerek çıkardığımız titiz çalışma ürünü raporlarımızla, gerek tedavi ettiğimiz ve işkence bulgularını dökümante ettiğimiz mağdurlarla hem ülkemizde hem uluslararası planda büyük saygınlık gördük. Bugün temsilciliklerimiz tarafından ya da TTB'ne bağlı tabip odaları alternatif rapor komisyonları ile iş birliği içinde hazırlanan tıbbi raporlar mahkemelerimiz tarafından kabul görerek suçluların cezalandırılmasında dayanak olarak kullanılmaya başlamıştır. TİHV'nın tüm imkanlarını seferber ederek ve bu alanda ülkemizin saygın birçok bilim insanı ile iş birliği içinde oluşumuna önemli katkılarda bulunduğu İstanbul Protokolü, yapılan çalışmaların kalitesinin ulusal ve uluslararası planda kabul görmesinin bir ifadesidir. Dünyanın 15 ülkesinden 40 örgüt mensubu 75 hukukçu, felsefeci, hekim ve sağlık çalışanı, psikolog ve insan hakları aktivistlerinin bilgi ve deneyim birikimlerinin bir ifadesi de olan ve bu uzmanların acılı deneyimlerinden yoğurarak birlikte oluşturdukları İstanbul Protokolü, bugün sadece ülkemizin değil, dünyadaki tüm işkence mağdurlarının, bu kişilerin avukatlarının, insan hakları aktivistlerinin ve “gerçeği” arayan hakim ve savcıların başvuracakları Birleşmiş Milletler patentli hukuki ve tıbbi bir kılavuzdur. Türkiye insan Hakları Vakfı insan hakları alanında Birleşmiş Milletler düzeyinde böylesi bir tarihsel kılavuzun oluşmasına katkıda bulunmaktan ve bu eserin Türkçe metnini orijinal İngilizce metninden önce basıp yayınlamaktan sevinç duyuyor. İstanbul Protokolü referans gösterilerek işkence iddiaları daha hızlı, daha tarafsız, daha bilimsel olarak soruşturulduğunda, dolayısı ile bir işkence iddiası daha dünyanın herhangi bir ülkesindeki herhangi bir mahkemede ispatlanıp suçlular cezalandırıldığında bu eseri yayınlarken duyduğumuz sevincimize işkence mağdurunun ve ailesinin sevinci eklenecektir. Bu kılavuz kitabın okuru olan sizler herhangi bir işkence iddiasında tüm hukuki ve tıbbi soruşturmanın İstanbul Protokolü önerileri doğrultusunda yapılması için çabaladığınızda demokratik hukuk devleti ve işkencesiz bir dünya rüyamıza ortak olacaksınız. Bu rüya aslında tüm insanlığın rüyasıdır ve İstanbul Protokolüne ne kadar çok sahip çıkılıp uygulanırsa insanlık bu rüyaya daha çabuk yaklaşacaktır. Yavuz Önen TİHV Yönetim Kurulu Başkanı
Copyright (c) 2022 Turkforensic Test Press https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Celal Bayar Üniversitesi Adli Tıp Stajı Ders Notları
ADLİ BİLİMLER Adli bilimler; tıp, hukuk, fen, sosyal ve kriminal bilimlerin kesiştikleri bir kavşak noktasıdır. Adli bilimlerin amacı adli niteliği bulunan olaylarda, olay yerindeki ya da kendisine sunulan verileri toplamak, değerlendirmek ve sonuçları hukukun kullanabileceği deliller olarak hukukun hizmetine sunmaktır. ADLİ BİLİMLER İÇERSİNDE ADLİ TIBBIN YERİ Adli bilimler alanındaki bilim dalları, birbiri ile iç içe geçmiş olup, çoğu kez bunları keskin sınırlar ile birbirinden ayırabilmek mümkün değildir. Adli tıp adli bilimler alanı içersinde en geniş yeri tutan bilim dalıdır. Öyle ki, adli tıbbın konusu içersinde adli bilimlerin hemen her dalı ile ilgili bilgi alanlarına rastlamak mümkündür. Ancak adli tıbbın asıl konuları, bu kitabın da konularını oluşturmaktadır.
Editörlüğünü Dr. Bülent Şam’ın yaptığı ve Adli Tıp Kurumu tarafından bastırılan atlas, içerikle ilgili 16 bölümden oluşmaktadır.Her bölümde, başlangıçta konu ile ilgili kısa genel bilgi verilmiş, daha sonra olgulara ait resimler ile birlikte,olgu ile ilgili bilgi sunulmuştur. Birinci bölüm; “Kimliklendirme” başlıklı olup; 12 olguya ait 17 resimden oluşmaktadır. Resimlerden biri skopi görüntüsüne aittir. İkinci Bölüm, “Dış Muayene” başlıklı olup; 13 olguya ait 21 resimden oluşmaktadır. Üçüncü Bölüm, “Ölümün Belirtileri” başlıklı olup; 35 olguya ait 55 resimden oluşmaktadır. Dördüncü Bölüm, “Kesici, Delici Alet Yaraları” başlıklı olup; 26 olguya ait 62 resimden oluşmaktadır. Resimlerden biri skopi görüntüsüne aittir. Beşinci Bölüm, “Ateşli Silah Yaraları” başlıklı olup; 35 olguya ait 76 resimden oluşmaktadır. Resimlerden biri skopi, biri röntgen görüntüsüne aittir. Altıncı Bölüm, “Mekanik Asfiksiler” başlıklı olup, 30 olguya ait 61 resimden oluşmaktadır. Yedinci Bölüm, “Yeni Doğan ve Çocuk Ölümleri” başlıklı olup; 16 olguya ait 32 resimden oluşmaktadır. Sekizinci Bölüm, “Elektrik Ölümleri” başlıklı olup; 11 olguya ait 26 resimden oluşmaktadır. Dokuzuncu Bölüm, “Yanığa Bağlı Ölümler” başlıklı olup, 9 olguya ait 23 resimden oluşmaktadır. Onuncu Bölüm, “Patlamaya Bağlı Ölümler” başlıklı olup, 4 olguya ait 13 resimden oluşmaktadır. Onbirinci Bölüm, “Suda Boğulma” başlıklı olup; 8 olguya ait 11 resimden oluşmaktadır. Onikinci Bölüm, “Künt Travma Yaraları” başlıklı olup; 18 olguya ait 36 resimden oluşmaktadır. Resimlerin 5 tanesi bilgisayar ortamındaki diş kalıplarına aittir. Onüçüncü Bölüm, “Bölgesel Yaralanmalar” başlıklı olup; 31 olguya ait 67 resimden oluşmaktadır. Ondördüncü Bölüm, “Trafik Kazaları” başlıklı olup; 12 olguya ait 24 resimden oluşmaktadır. Onbeşinci Bölüm, “Organ Patolojileri” başlıklı olup; 52 olguya ait 86 resimden oluşmaktadır. Onaltıncı Bölüm, “Hayvan Isırıkları” başlıklı olup; 11 olguya ait 28 resimden oluşmaktadır.
Türk Ceza Kanununda Tanımlanan Yaralama Suçlarının Adli Tıp Açısından Değerlendirilmesi
İkinci Güncelleme Önsözü Türk Ceza Kanunu’nun 2005 yılında yürürlüğe girmesi ile birlikte, ortaya çıkan yeni kavramlar ve yaklaşımlar doğrultusunda, Adli Tıp Kurumu Başkanlığı, Adli Tıp Uzmanları Derneği ve Adli Tıp Derneği’nce, Yaralama Suçlarının Adli Tıp Açısından Değerlendirilmesi ile ilgili rehber niteliğinde bir doküman oluşturulmuştur. Uygulama sürecinde ortaya çıkan tartışmalı hususlar ve kılavuzda gözlenen eksikleri gidermek üzere, aynı kurumsal katılımla 2013 yılında bir güncelleme yapılmıştır. Yine uygulama sürecinde, 2013 yılında güncellenen kılavuzda yeniden bir güncelleme gereksinimi ortaya çıkmıştır. 2016 yılından beri ikinci güncelleme çalışmaları devam etmekte idi. Rehberin ikinci güncellemesi ile ilgili hazırlık çalışmalarını, 2016 yılında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Ana Bilim Dalından Prof. Dr. Ahmet Hilal üstlenmiştir. O tarihlerde alınan geri bildirimler, öneri ve eleştiriler değerlendirilmiş 16. Adli Bilimler Kongresinde yapılan Çalıştayda tartışılmıştır. Ancak, bazı tartışmalı hususlar nedeniyle güncelleme işlemi yapılamamıştır. 2017 yılında Adli Tıp Uzmanları Derneğince, konu ile ilgili Adli Tıp Kurumu ve Adli Tıp Derneğinden temsilcilerin de katıldığı bir çalışma grubu oluşturulmuştur. Katılımın gönüllülük esasına göre olduğu çalışma grubu aşağıdaki kişilerden oluşmuştur. Dr. Ahsen Kaya, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Dr. Akça Toprak Ergönen, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Dr. Ayşe Uğurlu, Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Adli Tıp Polikliniği Dr. Başar Çolak, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Dr. Ekin Özgür Aktaş, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Dr. Elif Demet Karanfil, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Dr. Erhan Büken, Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Dr. Gülsüm Kadı, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Dr. Gülşin Canoğulları Kul, Mersin Şehir Hastanesi Adli Tıp Polikliniği Dr. Kağan Gürpınar, Adli Tıp Kurumu 2. İhtisas Kurulu Dr. Musa Dirlik, Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Dr. Nurettin Nezih Anolay, Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu Dr. Uğur Kayhan, Afyon Kocatepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Dr. Uğur Koçak, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Dr. Yasemin Balcı, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp AD Çalışma grubunun başkanlığını Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Ana Bilim Dalından Prof. Dr. Yasemin Balcı yürütmüştür. Çalışma grubu olarak öncelikle önceki tartışmalar ve gelen öneriler ile birlikte tüm adli tıp uzmanlarından geri bildirimlerin alınması planlanmıştır. Geri bildirimlerin alınması için atud@yahoogroups.com adresli grup posta paylaşım ortamından yararlanılmıştır. Ayrıca Adli Tıp Kurumu Başkanlığı’nca Kurum Başkanlığındaki ilgili birimler ve tüm Şube Müdürlüklerinden görüş ve öneriler alınmıştır. Gelen tüm görüş ve öneriler, Çalışma Grubunca whatsApp ve e-mail grup ortamında yapılan tartışılmalara ek olarak kongre ortamlarında yüz yüze paylaşımlarda bulunulmuştur. Bunun dışında düzenlemeler için Adli Tıp Uzmanları Derneğinin ev sahipliğinde daha dar kapsamlı toplantılar yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar ve tartışmalı konular, 2018 yılında gerçekleştirilen 15. Adli Bilimler Kongresi ve 16. Ulusal Adli Tıp Günleri ile 2019 yılında gerçekleştirilen 16. Adli Bilimler Kongrelerinde paylaşılarak güncelleme çalışması tamamlanmıştır.
Copyright (c) 2021 Turkforensic Test Press https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
21. yüzyıla girdiğimiz bu çağda, halen savaş, işgal, hastalık, açlık, işkence ve diğer insanlık dışı olayların; sistemli ve yoğun bir şekilde sürüyor olması, insan haklarının artık yazılı metinlerden çıkarak insanlığa mal olması için; daha çok ama çok emek ve çaba sarf etmemiz gerektiğini bizlere göstermektedir. İşkence ve benzeri olaylar sonucu ölümlerin, bu yaşlı yerküremizde ve yaşadığımız topraklarda halen var olması “insanlık” adına ne kadar da kaygı ve utanç verici! Birlikte, barış içinde “insan” gibi yaşayabilmemiz için; önce insan haklarına sahip çıkmaktan, insan hakları ihlallerinin önlenmesine dönük çabalar içinde olmaktan başka hiçbir çaremiz yok! Hiç unutmamak gerekir ki, her toplum en azından birlikte yaşamanın kurallarına uymak; toplumu yönetenler ise, en azından kendi yasalarına saygılı davranmak zorundadır. İşkence ve benzeri muamelelerin, her ne şekilde her kim ve ne adına olursa olsun; savunulması, yok sayılması veya basit, “münferit” bir olay olarak nitelendirilmesi hoş görülemez. İşkence mağduru kişi, en ağır bir suç işlemiş bile olsa, yasaların kişiye öngördüğü cezalar dışında, ikinci bir ceza vermeye kimsenin hakkı olamaz; aksine, yasaların ve bir hukuk düzeni içinde birlikte yaşamanın bir önemi kalmaz. Doğal olarak, insan hakları ihlalleri; Tıp’ta önemli, özel bir yer tutmaktadır. Hekimler, bir yandan işkence ve benzeri uygulamaların saptanması ve önlenmesinde; öte yandan mağdurların tıbbi amaçlar ile tedavi ve rehabilitasyonda kritik temel bir rol ve sorumluluk taşımaktadır. Adli tıp, işkence ve benzeri şiddetin açığa çıkarılması ve belgelenmesinde en etkili disiplindir; hatta “adli tıp” için, “insan hakları ihlallerinin tıbbidir” desek, abartmış olmayız. Adli Tıp Uzmanları Derneği (ATUD) Türkiye’de adli tıp uzman ve asistanlarının uzmanlık derneği olarak, 1992 yılında kuruldu. Kurulduğundan itibaren de, hemen her yerde ve her zaman şiddetin ve hak ihlallerinin önlenmesinde aktif tutum sergilendi. İnsan hakkı ihlallerindeki en uç nokta, ölümle sonuçlanan olgulardır. Minnesota Otopsi Protokolü’nün hazırlandığı 1990’larda, Türkiye’de adli tıp uzmanlarının, bu protokolün varlığından habersiz olarak; işkence, eziyet ve benzeri türdeki ölümlerde daha ayrıntılı incelemeler yapmaya başlanmış olmaları ilginçtir. Minnesota Otopsi Protokolü’nün Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilerek uluslararası bir belgeye dönüşmesi, bu arayışa en somut bir çözüm getirmiş; bilimsel hukuksal dayanağını oluşturmuştur. Böylece, otopsi uygulamalarına ilişkin prosedürlere uluslararası bir standart getirilmiş ve bu gelişme, tüm dünya ülkelerinde olduğu gibi Türkiye’de de otopsi kalitesini gözle görülür biçimde artırmıştır. Bu protokolle birlikte, artık işkenceciler eskiden olduğu gibi kayıtsızca suç işlemeye devam edememişlerdir. İnsan haklan olgularında her hekimin görevi; asla ödün vermeyeceği meslek ilke ve kurallarını uygulamak, bilgi, görgü ve deneyimi çerçevesinde elde ettiği bulguları tarafsız biçimde hukukçuya sunmaktır. Ölümle sonuçlanan olgularda bu görevin yerine getirilmesinde, kılavuzumuz, Minnesota Otopsi Protokolü’dür. ATUD, işkencenin önlenmesinde ve bu protokolün uygulanmasında önemli bir misyon üstlenmiş; bir uzmanlık derneği olmanın da ötesinde çabalar sarf etmiş ve kararlı, etkin bir rol oynamıştır. Bu protokolün genel olarak uygulanmadaki başarısı ve etkinliği, aynı amaçla canlı olgularda muayene standartların belirlenmesine dönük girişimleri başlatmıştan Minnesota Otopsi Protokolü’nü tamamlayan İstanbul Protokolü yine Birleşmiş Milletler belgesi olarak ortaya çıkmasını sağlamıştan İstanbul Protokolü projesinde ATUD’un, Türk Tabipleri Birliği ve Türkiye İnsan Hakları Vakfı ile birlikte, Türkiye’den üç öncü örgüt arasında yer alması bize gurur vermektedir. İstanbul Protokolü projesi ile başlayan süreç, daha sonra ülke içinde İstanbul Protokolü’nün eğitimi projeleri de dahil olmak üzere insan hakları ihlalleri ve adli tıbbi ilgilendiren birçok alanda ortak eğitim projeleri olarak devam etmiştir. İşte elinizde bulunan bu Minnesota Protokolü çevirisinin basılıp daha etkin kullanımının sağlanmasında İstanbul Protokolü projesiyle başlayan ve İnsan Hakları eğitimi alanındaki işbirliğinin cesaret verici güzel örneklerinden biridir. Minnesota Otopsi Protokolü, yalnızca işkence ve benzeri insanlık dışı fiiller sonucu ölümlerde değil; tüm benzer veya şüpheli ölümlerde de başvurulması gereken bir eserdir. Çünkü, uygulamada otopsi öncesinde birçok olgunun gerçek niteliğinin anlaşılması mümkün olmayabilir, bu durumda da ayrıntılı bir otopsi prosedürüne; yani Minnesota Otopsi Protokolü’ne gereksinim duyulmaktadır. Bu protokol aynı zamanda, adli nitelikli otopsilerin tamamının, muhakkak adli tıp uzmanı veya adli patologlar tarafından ve tam donanımlı otopsi birimlerinde yapılması gerektiğini bizlere açıkça göstermektedir. ATUD Minnesota Otopsi Protokolü’nün ülkemizde uygulanmasında; başka adli tıp uzmanlarının, konu ile ilgili hekimlerin, hukukçuların eğitiminde üzerine düşen görevleri bundan sonra da yerine getirmeye devam edecektir. Sevgi ve saygılarımla… 1.12.2006 Prof. Sermet Koç
Bu atlasın profesyonel okurlarının çok iyi bildiği gibi işkence muayenesi bir bütündür. Detaylı bir işkence öyküsü almadan, dikkatli ve sistemik bir fiziksel muayene yapmadan, dört dörtlük bir psikolojik değerlendirme için zaman ayırmadan işkence muayenesi tamamlanamaz. Bu üç majör bileşenden herhangi birindeki eksiklik, işkence iddiasının tıbbi soruşturmasında ciddi yetersizliklere yol açabilir. Bu nedenle elinizdeki atlasta örneklerine yer verdiğimiz cilt bulguları ve tanısal inceleme sonuçlan her zaman bir bütünün parçaları olarak değerlendirilmek zorundadır. Detaylı bir öykü ve psikolojik değerlendirmenin eksik olduğu durumlarda fiziksel bulgular yetersiz kalabilir. Bunun örneklerini atlasın değişik bölümlerinde göreceksiniz. Bu atlasta, işkencenin dokümantasyonu ve kanıtlanması ile işkence mağdurlarının tedavi ve rehabilitasyonu çalışmalarını sürdürdüğümüz yıllar içinde bir araya getirdiğimiz görüntüleri sizlerle paylaşıyoruz. Bunların, sadece bizim görebildiklerimiz içinde başarılı bir şekilde fotoğraflayıp koruyabildiklerimiz olduğu unutulmamalıdır. Buzdağının büyük kısmı hala suyun altındadır. İşkence yapanlar genellikle iz bırakmamayı hedeflerler. Hatta iz bırakmadan en fazla acı ve hasarı verebilmek işkenceciler için bir ustalık belirtisidir. Bu nedenle başvurularınızın çoğunda gözle görülür izler bulamayabilirsiniz. Radyolojik veya sintigrafik olarak pozitif bulgular elde edemeyebilirsiniz. Bu atlasla örneklerini gördüğünüz bazı apaçık işkence olgularıyla karşılaşan hekimler kadar şanslı olamayabilirsiniz. İstanbul Protokolü'nde de belirtildiği gibi, gözle görülür fiziksel bir izin bulunamaması, işkence yapılmadığı anlamına gelmez. Tanısal incelemelerden elde edilen bulguların ya da psikolojik kanıtların olmaması da yine işkence yapılmadığı anlamına gelmiyor. Unutulmamalıdır ki, travma sonrası stres bozukluğu gibi tamamen psikolojik olan ya da kronik ağrı sendromu gibi fiziksel muayene ya da tanısal incelemeler sonucunda belgelenmesi son derece güç olan, ama işkence mağdurlarında çok sık rastlanan bazı sorunlar da, işkencenin soruşturulması ve rehabilitasyonuyla uğraşan hekimlerin sıklıkla karşılaştığı durumlar arasındadır. Bir Birleşmiş Milletler belgesi olan İstanbul Protokolü’ne göre, devletler gözaltı prosedürleri ile ilgili uluslararası sözleşmelere ve normlara uymak zorundadırlar. Bir kişinin gözaltına alınması ile ilgili uluslararası standartlara aykırılık varsa, işkencenin yapıldığını ispatlama yükümlüğü işkence gördüğünü iddia eden şahsa ait değildir. İlgili devlet, uluslararası gözaltı standartlarına uymamıştır ve işkencenin yapılmadığını ispatlamakla yükümlüdür. İsrail, bu açıdan ilginç bir örnek oluşturuyor. Şubat 2008 itibariyle İsrail’de yasal olarak incommunicado tutukluluk süresi 90 gündür. İsrail güvenlik güçleri, bir şüpheliyi yasalara uygun bir şekilde, ailesi ve avukatları da dahil olmak üzere hiç kimseye göstermeden 90 gün süreyle gözaltında tutabilir Halbuki kaba dayak sırasında oluşabilecek bazı hasarlar, örneğin kulak zarı perforasyonlarının 1-2 mm’den daha küçük olanları 7-14 gün içinde iyileşir. İşte tam da bu yüzden, İstanbul Protokolü gözaltına alma usul ve uygulaması uluslararası standartlara uymayan devletleri işkencenin olmadığını kanıtlamakla yükümlü kılmıştır. Atlasta başlıca işkence yöntemlerinin tanım ve çizimlerini, belli başlı işkence yöntemleriyle uyuşan cilt bulgularını, radyolojik ve histopatolojik tetkik sonuçlarını, ayırıcı tanıda önem taşıyan bazı durumları ve bazı özel olgulara ait örnekleri bulacaksınız. Olgu örnekleri arasında çocuklara işkence uygulanması ve cezaevi operasyonlarında yaşanan yaralanmalara özel bölüm ayrılmıştır. Bu olgular da Türkiye İnsan Hakları Vakfı’nın arşivinden alınmıştır. Bu atlas, sadece işkence iddialarının araştırılması ve soruşturulması için değil, adli tıp temel eğitimi sırasında da yararlanılabilecek çeşitlilikte ve miktarda travma lezyonu fotoğrafı içermektedir. İşkencenin belgelendirilmesinde önemli olan, ‘görünmeyen’ izlerin tespiti ve ‘görünen’ izlerin gerçekçi yorumudur. Saptanan her bulgu ile ilgili ayrı düşünmek ve bulguların bütününün anlatılan işkence iddiaları ile uyumlu olup olmadığı konusunda yorum yapmak gerekir. Örneğin bu atlasta yer verdiğimiz çok sayıda bağ ve kelepçe izi arasından birinin, dikkatli bakıldığında kişinin kelepçe ile ellerinden asılı olarak tutulduğu ifadesiyle uyumlu olduğu görülebilir. Bu tür detaylar, bazen bir davanın seyrini değiştirebilir. Bu atlası yayınlamaktaki amacımız, işkencenin tıbbi bulguları konusunda fazla deneyimi olmayan hekimlerin en azından görsel bir temele ve işkence iddialarını sorgulamalarını sağlayabilecek belli bir nosyona sahip olmalarını sağlamak, adli tıp uzmanlık eğitimi almış hekimlerin ise mesleki olarak sahip oldukları sorgulama bilgi ve becerilerini, en azından işkence konusuyla ilgili olarak zenginleştirmektir. İşkence izlerini dökümante etmenin en önemli basamaklarından biri de, saptanan lezyonların rutin olarak ve profesyonel kalitede fotoğrafının çekilmesidir. Adli tıp standartlarına uygun fotoğraflar adli soruşturmaya her zaman çok yardımcı olmaktadır. Yine elinizdeki atlasın bir atlas olmaktan çıkıp bir ders kitabına dönüşmemesi ve çok hacimli olmaması için konuyla ilgili yazıları mümkün olduğu kadar kısa tutmaya, gerekli yerlerde İstanbul Protokolü’nden kısa alıntılarla yetinmeye çalıştık. İşkence izlerinin dokümantasyonuyla ilgili daha detaylı bilgileri İstanbul Protokolü ve TİHV Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezleri raporları başta olmak üzere pek çok yayında bulabilirsiniz. Bu atlası meslektaşlarımız ve hocalarımız Dr. Türk- can Baykal, Prof. Dr. Şebnem Korur Fincancı, Prof. Dr. Okan Akhan, Prof. Dr. Fikri Öztop ve Prof. Dr. Veli Lök’ün değerli katkıları ve önerileri ile tamamladık. Atlasın hazırlanması sırasında Aytül Uçar, Hürriyet Şener ve Evren Özer başta olmak üzere, TİHV temsilciliklerinde çalışan tüm arkadaşlarımızın sınırsız desteğini gördük. Radyoloji uzmanı dostlarımız Dr. Semih Aytaçlar ve Dr. Deniz Sevinç bazı radyolojik görüntülerin değerlendirilmesinde katkıda bulundular. Prof. Dr. Fikri Öztop, konuyla ilgili patoloji preperatlarını bir araya getirdi ve elektik yanıklarının evrelendirilmesi üzerine en son buluşlarını dünyada ilk kez bu atlas aracılığıyla yayınladı. Değerli KBB uzmanı Dr. Mazhar Çelikoyar, kişisel arşivinden çok değerli bir görüntüyü bizlerle paylaştı. Dr. Korkut Canpolat ve Dr. Halis Dokgöz, özgün çizimleriyle atlasımızın kalitesini gerçekten çok arttırdılar. Sevgili Şaban Dayanan’ın konu ile ilgili fotoğrafları da bu çalışmaya özel bir değer kattı. Anmadan geçemeyiz ki, TİHV Genel Sekreteri sevgili dostumuz Dr. Metin Bakkalcı’nın sürekli teşviki ve müspet telaşı olmasa, herhalde bu çalışmayı tamamlayamazdık. Her şeye rağmen eksiklerimizin olabileceğinin bilincindeyiz. Bu atlasa yönelik eleştirileriniz, ileride daha iyisini yapmak doğrultusunda yazarları teşvik edecektir. Bu atlasın işkence iddialarının belgelendirilmesi ile ilgili olarak çalışan adli tıp uzmanlarına, cezaevi doktorlarına, adli muayeneleri yapmakla yükümlü hekimlere, hukukçulara ve tüm insan hakları savunucularına yararlı olmasını umuyoruz. işkencenin yeryüzünden silindiği gelecek günlerde, bu atlasın tarihi bir belgeden ibaret kalmasını tüm kalbimizle diliyoruz. Dr. Önder Özkalıpçı - Dr. Ümit Şahin Aralık, 2007
Radiographic Atlas of Skeletal Development of the Hand and Wrist
The first edition of this Atlas has been out of print for several years. The generous reception which it received and the continuing demand for copies of it suggested that a second edition might be found useful. In preparing it, we have attempted to improve the quality of the reproduction of the standard plates as well as of the other illustrations and to revise and augment the text in order to increase its usefulness to those who have occasion to consult it. All of the plates have been remade, many of them from new intermediates of the original hand-films. Four new male standards have been added, where experience has shown that too long an interval occurred between successive standards in the previous edition. The female standards remain unchanged, except for a new plate at age 3 years. In a number of instances a standard plate has been replaced by one made from a different handfilm which shows the same stage of skeletal development more clearly than did the plate which was eliminated. The same rate of skeletal development illustrated in the previous edition has, however, been maintained. The illustrations in the section on Maturity Indicators have been redrawn and their description as well as that of the standard plates have been extensively revised, in an attempt to increase their clarity and, hence, their value to the reader. Some new, supplementary material has been appended, notably the tables devised by Bayley and Pinneau for predicting adult height from skeletal age as determined from radiographs of the hand and wrist by the use of these standards. It seemed desirable to bring these tables into convenient proximity to the standards with which they are designed to be used. We are grateful to the authors and to the Journal of Pediatrics, in which the tables were originally published, for permission to reproduce them here. We wish to call the attention of the reader to the persons to whom our indebtedness is acknowledged in the Preface to the First Edition of this book. The years have served to increase further both the value of their many contributions to our studies and our sincere appreciation of them. The continuing co-operation of Dr. Normand L. Hoerr, Henry Willson Payne Professor of Anatomy at Western Reserve University School of Medicine, of Dr. B. Holly Broadbent, Director of the Bolton Fund, at the same institution, and of Dr. Harold C. Stuart, Professor of Maternal and Child Health at the Harvard School of Public Health, has done much to facilitate the preparation of this volume. Their unfailing helpfulness has made pleasurable what without it would have been a rather onerous task. Mr. David G. Shields, of the University Hospitals, Cleveland, Ohio, and Mr. Yoshio Okumoto, of the Department of Anatomy, Stanford University School of Medicine, made the photographic copies of the X-ray films from which the plates for this edition of the Atlas were prepared. The drawings for the section on Maturity Indicators were done by Mr. William H. Golden, of the Bolton Fund Laboratory at Western Reserve University School of Medicine. We are grateful to them and to Mrs. Esther Jessee, who typed the manuscript, for the patience and care with which they performed these tasks. Since the publication of the first edition of this book, Pyle and Hoerr have brought out their Radiographic Atlas of Skeletal Development of the Knee (Charles C Thomas, Springfield, Ill., 1955), and a similar volume on the Foot is now in press. Like ours, these atlases are based on the radiographs in the Brush Foundation collection at Western Reserve University School of Medicine. It is planned that eventually similar atlases of other joint areas based on films from the same collection will be published, in order to make more fully available the extensive radiographic material from Professor Todd’s study of child growth and development. Grants from the Nutrition Foundation, Inc., the National Foundation for Infantile Paralysis, Inc., the Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research, and grant A-624 from the Section on Arthritis and Metabolic Diseases of the National Institutes of Health have supported various aspects of our study of skeletal development. We wish to record here our grateful acknowledgment of that help. W. W. G. S. I. P.
Türkiye’de tıp eğitimi gerçek anlamda ilk kez 14 Mart 1827 tarihinde Veznecilerde Tulumbacıbaşı Konağında “Tıphane”adıyla kurulan okulda başlar. 1839’da “Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şâhâne” adını alan okulda; Avusturya’dan gelen Dr. Charles Ambroise Bernard ilk kez adli tıp derslerini 1841’de “Tıbb-i Kanuni” adı ile vermeye başlar ve ilk otopsi de başına sırık düşerek ölen bir işçinin cesedine uygulanır. Aradan bunca yıl geçmiş olmasına rağmen, bugün ülkemizde “adli tıp” olması gereken yerde midir? Bu soruya, “evet” yanıtı vermemiz ne yazık ki olanaksızdır. Tüm dünyada “adli tıp” ve daha genel bir ifade ile “adli bilimler” günümüzde bilim ve teknolojideki ilerlemelerle birlikte, birçok adli, tıbbi ve sosyal olayın aydınlatılmasında önemli bir konum kazanmış­tır. İletişim ve teknoloji çağma dönüşen 21.yüzyıl adli tıbbı, sosyal, popüler ve bir o kadar da medyatik hale getirmiştir. Türkiye’de evrensel örneklerin dışında, adli tıbbın uygulamaları tek bir merkezi yapı olan Adli Tıp Kurumu bünyesinde yürütülmekte; üniversiteler büyük ölçüde bu uygulamaların dışında kalmaktadır. Adli tıbbın ülkemizdeki mevcut bu sistemi başlı başına devasa bir sorundur. Adli tıp ve adli bilimler alanında; öğrenci, asistan ve uzmanların eğitimi, bilginin elde edilmesi ve paylaşımı, materyalden yararlanma ve rutin uygulamalara katılımda ciddi problemler bulunmaktadır. Bu durum, doğallıkla bilimsel araştırmaların yapılması; bilginin toplumda üretilmesi, yayılması ve kullanımı açısından da önemli bir engel oluşturmaktadır. Öte yandan, görevi ve uzmanlığı ne olursa olsun, tüm hekimler meslek yaşamında adli tıp konularıyla hemen her gün karşılaşmaktadırlar. Mesleki olarak adli tıp konularında kendilerini geliştirmek, güncel bilgi ve uygulamalara ayak uydurmak durumundadırlar. İşte bu ortak çalışma, yalnızca adli tıp asistan ve uzmanlarına değil; adli tıp konuları ile karşılaşan tüm hekimlere ve hatta tıp öğrencilerine yardımcı olmak üzere hazırlandı. Toplumda her gün adli tıp ile ilgili sorunların artması ve adli tıbbın kimi zaman olumsuz da olsa hep gündemde kalması nedeni ile, bu tür bilimsel kaynaklara neden gereksinim duyulduğu aşikârdır. İstanbul Tabip Odası Yönetim Kurulu ve Klinik Gelişim Dergisi Yayın Kuruluna; Adli Tıp özel sayısı çıkarılmasına destekleri için teşekkür ederiz. Klinik Gelişim Dergisi’nin bu özel sayısının hazırlanma sürecinde; adli tıp açısından “kitap formatı” niteliğinde, kapsamlı bir başvuru kaynağına dönüştüğünü gördük. Bu çalışma aynı zamanda, bizde adli tıbbın temel konularını içeren kitap ve benzeri çalışmalar arasında, “yerinde kaynak gösterme” yöntemi ile hazırlanmış, “derleme” türü, ilk kapsamlı çalışma özelliği de taşımaktadır. Bununla birlikte, konu başlığı seçimi ve içeriklerinde, derginin amacı ve hacmi dışına taşan bilimsel ayrıntılardan bilinçli olarak kaçınmaya çalıştık. Öte yandan bu ortak çalışmada, birçok meslektaşımızın, özellikle süre kısıtlılığı nedeni ile “yazar” olarak yer alamadığını üzülerek belirtmek zorundayız; anlayışla karşılanacağını umuyoruz. Tüm hekimlerin adli tıp konuları ile “hiç karşılaşmamasını” dileyemesek; “nadiren karşılaşmasını” dilesek de bu çalışma şayet, hekimlerin gerek duyduklarında yararlanabilecekleri bir kaynak olabilecek ise, mutluluk duyarız. Saygı ve dostlukla... Mart 2009 Dr. Sermet KOÇ Dr. Muhammet CAN İçindekiler 1 Adlı Tıbbın Tarihsel Gelişimi, Türkiye’deki Yapılanması ve Sorunları Sermet KOÇ, Ümit BİÇER 9 Hekim Sorumluluğu ve Tıbbi Malpraktis Harun TUĞCU, Coşkun YORULMAZ, Sermet KOÇ 18 Ölüm Kavramı ve Ölü Muayenesi Sermet KOÇ, Muhammet CAN 38 Asfiksi Türleri ve Asfiksi Olgularında Ölü Muayenesi Şerafettin DEMİRCİ, Kamil Hakan DOĞAN 57 Yaralar Oğuzhan EKİZOĞLU, Nadir ARİCAN 74 Ateşli Silah Yaralanmalarında Hekim Sorumluluğu Fatma Yücel BEYAZTAŞ, Muhammet CAN, Celal BÜTÜN 81 Trafik Kazaları ve Bilirkişilik Çağlar ÖZDEMİR 93 Adli Raporların Hazırlanmasında Temel Kurallar, Kavramlar; Hukuki ve Tıbbi Açıdan Hekim Sorumluluğu Yasemin BALCI, Mesut ERYÜRÜK 107 Ani Kardiyak Ölümler Mete Korkut GÜLMEN, Demet MERAL 117 Perinatal ve Neonatal Dönem Bebek Ölümleri Işıl PAKİŞ, Sermet KOÇ 127 Ani Beklenmedik Çocuk Ölümlerinde Adli Tıp Yaklaşımı Işıl PAKİŞ, Sermet KOÇ 140 Güncel Durumu ile Hukuki ve Tıbbi Açıdan Otopsi Süreci Gökhan ERSOY, Sadık TOPRAK 158 Kitlesel Felaketlerde Hekim Sorumluluğu ve Bilirkişilik Bülent ŞAM 166 Adli Tıp Boyutu ile Zehirlenmeler Ahmet YILMAZ 175 Acil Olgularda Hekim Sorumluluğu Harun TUĞCU 181 Çocuk İstismarı Olgularında Hekim Sorumluluğu Muhammet CAN, Lale TIRTIL, Halis DOKGÖZ 192 Kadına Yönelik Şiddet Serpil SALAÇİN, Akça TOPRAK ERGÖNEN, Zehra DEMİROĞLU UYANİKER 202 Cinsel Saldırılarda Hekim Sorumluluğu, Tıbbi ve Hukuki Yaklaşım Şevki SÖZEN, Ercüment AKSOY 217 Adli Olgulardan Biyolojik Örnek Alınması ve Moleküler Genetik İncelemelerde Yasal Boyut İmdat ELMAS, Gökhan ERSOY 222 Adli Hekimlikte Yaş Tayini Aysun BARANSEL ISIR ' 235 Maluliyet (Meslekte Çalışma Gücü Kayıplarının) Hesaplanması Şevki SÖZEN, Haluk İNCE, Fatih DİKİCİ, Demirhan DIRAÇOĞLU, Nurhan İNCE 242 Adli Psikiyatri Ümit BİÇER, Lale TIRTIL, Ömer KURT AŞ, Tamer AKER 253 Alkol, Uyuşturucu, Uyarıcı ve Benzeri Madde Entoksikasyonların Adli Tıbbi Özellikleri Nurşen TURAN, Lale TIRTIL, Sermet KOÇ 269 Açlık ve Açlık Grevlerinin Klinik, Etik ve Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi Gürcan ALTUN, Betül UĞUR ALTUN 278 İnsan Hakları İhlalleri Şebnem KORUR FİNCANCI
1. ÖNSÖZ Hekimliğin spekülasyonlar, hipotezler ve doğmalar çerçevesinden çıkıp gerçeklere dayanan bir ilim haline gelmesi otopsi ile başlar. Sidney Farber’den aldığımız bilgiye göre ilk otopsi kayıtlan 1286’da İtalya’da çıkan bir veba salgını sırasında Cremona şehrinde bir doktorun yaptığı otopsilerle ilgilidir. Bu otopsilerin yapılması Papa’nın ölüm sebebinin meydana çıkarılması emri ile olmuştur. 1440-1502 yıllarında Floransalı bir doktor —Antonio Benivieni— adli, dini sebeplerle epidemilerin sebebini anlamak üzere otopsi yapmıştır. İlk defa olarak aileden otopsi müsaadesini alan da Benivieni’dir. 1452-1497 yıllarında hastalığın herediter olup olmadığını anlamak maksadıyla da otopsi yapıldığını bildiren kayıtlar vardır. Memleketimizde ilk otopsi kaydını Hayrullah Efendinin “Malakat-ı Tıbbiye”sinde görüyoruz (1843). Hayrullah Efendi mektebi tıbbiyede müderris ve aynı zamanda Avusturya Hastanesi doktoru olan hocası Doktor Bernard’ın bu hastanede, başına sırık düşmesi ile ölen bir ameleye yaptığı ve tıp öğrencileri tarafından izlenen bir otopsiyi ve bunun belli başlı bulgularını kaydetmektedir. Sistemik ve modern otopsiyi ilk defa yapan, Viyana’da Rokitansky olmuştur (1804-1878). Rokitansky’nin kullandığı teknik organları yerinde açmak ve açtıktan sonra vücuttan dışarı almaktır. Otopsi tekniğinin bugün en çok kullanılan şeklini kuran, modern patolojinin kurucusu Virchow’dur (1872). Virchow metodunun esası organları teker teker vücuttan çıkarıp vücut haricinde açmaktır. Bu usul, organlar arasındaki ilişkiyi bozması bakımından elverişsiz addedilmiştir. Özellikle Fransız patologları göğüs ve karın organlarını birlikte çıkararak vücut haricinde organları açtıktan sonra birbirinden ayırmak metodunu benimsemişlerdir. Bununla beraber Virchow metodu teknik bakımından kolay ve dikkatle yapıldığı takdirde, organlar arasındaki ilişkinin de tespiti elverişli ve ufak tefek değişikliklere tamamiyle açık bir metottur. Hocamız Prof. Schwartz’dan gördüğümüz ve halen kürsümüzde uygulanan, Virchow’un bazı noktalarda değiştirilmiş metodudur. İlmi bir incelemenin bütün ayrıntıları ile yapılabilmesi, lezyonların en iyi şekilde görülebilmesi, gösterilebilmesi ve usulüne uygun bir raporun yazılabilmesi ancak tekniki kurallarını titiz bir şekilde uygulamakla mümkündür. Özellikle tecrübesiz olanlar kuralları bütün ayrıntıları ile uygulamak zorundadırlar. Bundan dolayı gerek patoloji laboratuvarlarında ve gerekse pratisyen hekimimizin memleketimize özgü ve bölgesel şartlar altında çalışırken tam ve ilmi nitelikte bir otopsi yapabilmesi için en sadık rehberi, otopsi tekniğidir. Şüphesiz ki, otopsinin en az bunun kadar mühim olan diğer bir cephesi, lezyonların değerlendirilmesi, uygun analiz ve sentezi sonunda hastalık tablolarının meydana çıkarılması ve nihayet ölümün vukuunda bu hastalıkların oynadığı rolü önem sırasıyla belirtmektir. Bu hususları kısa ve amaca uygun pratik bir şekilde bildiren bir rehber kitabın çıkarılması çok arzulanır. Otopsi tekniğinin iyice bilinmesi dünyanın bugün eriştiği medeniyet seviyesinde pratisyenlere adli otopsi yaptırılan nadir memleketlerden olan memleketimizde, son derece önemli sosyal bir sorundur. Bu küçük kitap pratisyenlere ve genç patologlara günlük ihtiyaçlar karşısında başvurulacak ve kolaylıkla uygulanabilecek bir rehber olması ümidiyle kaleme alınmıştır. Bir teknik kitabı için resim ve şeklin büyük önemi açıktır. Bu nedenle imkân nisbetinde fazla resim konmuş ve her resim altına geniş açıklamalar yapılmıştır. Konuyu aydınlatacağı tahmin edilen yerlerde şemalardan istifade edilmiştir. Metinle resimlerin iyice mukayesesini sağlayabilmek amacıyla resimler ayrı bir fasikül halinde çıkarılmıştır. Böylece “otopsi icra”sı gibi dinamik bir işlemi yazı ve resim gibi kalıplarla ifade edebilmenin zorluğu yenilmeye çalışılmıştır. Başarının nisbeti ve mükemmele erişmek için izlenecek yollar, vazifelerinin bilinci içinde bu kitabı okuyan ve gerek eğitim sırasında ve gerekse meslek hayatlarında uygulayan öğrencilerimizin yapıcı eleştirmelerinden meydana çıkacaktır. Resimlerin hazırlanmasında büyük emekleri geçen asistanlarımız Dr. Gültekin Kaner’e, Dr. Kayhan Serdaroğlu’nu, Dr. Gülşen Coşkunca, Dr. Uğur Çevikbaş’a, Kürsümüzün fotoğrafçısı Bay Hasan Karışman’a ve yazıları hazırlayan sekreterimiz Bayan Mahmure Yakıtal’a teşekkür ederim. 2. ÖNSÖZ 1973’deki birinci önsözümüzü izleyen süreçte biriken gözlemlerimiz ve bunlara dayanan deneyimlerimiz, ikinci bir önsöz yazılmasının uygun olacağı düşüncesini uyandırmıştır. Otopsi ne olduğu kesinlikle bilinen dış memleketlerde bile klinikçiler tarafından gerek bilimsel, gerekse diğer yönlerden yapılması pek arzulanan bir işlem değilse de memleketimizde, ne olduğu da bilinmediğinden birçok aydın çevrelerde bile “cesedin parçalanması “şeklinde kabul edilen ve adı bile tabu sayılan bir işlemdir. Memleketimizde ilk otopsi çalışmaları, II. Mahmud’un 1839’u izleyen yıllarda Mektebi Tıbbiye-i Şahaneyi ıslah etmesi için Viyana’dan getirttiği genç, dinamik bir hoca, Dr. A. Bernard zamanında başlamıştır. Bu hoca, 1841 ‘de I. Abdülmecid’den, kadavra çalışmaları için özel ferman sağlamıştır. 1850’yi izleyen devrelerde, İstanbul’da bulunan Alman, Fransız, Avusturya ve İngiliz hastanelerinde çalışan gayrimüslim doktorların otopsi yaptığını, o zaman bir tıp akademisi sayılan ve yine bu doktorların kurduğu “Cemiyeti Tıbbiye-i Şahane” toplantılarının kayıtlarından öğreniyoruz. Bundan sonra otopsi işlemlerinin hemen hemen durduğu ve ancak 1916’da patoloji eğitiminin bir parçası olarak Prof. Hamdi Suat Aknar (Hamdi Hoca) tarafından başlatıldığını görüyoruz. 1933 Üniversite reformunu izleyen 15 sene içinde senelik otopsi sayısı hızla artmış, bizim asistanlık devremizde senede 1000’e yaklaşmış ve sonra hızla eksilerek bugün en eski üniversitelerimizde görülen senede 200 düzeyine düşmüştür. Sebeplerinin derinliğine incelenmesi burada yapılamayacak kadar geniştir. 1830 sıralarında dünyanın en büyük patoloji merkezi olan Viyana Üniversitesi’nde Patoloji hocası C. Rokitansky yaptığı 70.000 otopsi sayısına dayanarak, patolojinin klinik bilginin esasını oluşturduğunu ifade etmişti. 18. Yüzyılın 11. yarısında Avrupa memleketlerinde otopsi tıp bilgisindeki en yüksek düzeyini yaşamakta idi. Ne gariptir ki, otopsinin tıpdaki büyük değeri Amerika’da ancak 1912 yılı civarında idrak edildiği halde bugün otopsinin yine en yüksek sayıda yapıldığı ülke -Demirperde gerisi ülkeler hariç— Amerika Birleşik Devletleridir. Bu memleketin birçok eyaletlerinde ölümlerin büyük bir kısmına otopsi yapılmayan bir tıp kuruluşuna Amerika Patoloji Birliği eğitim izni vermemektedir. 45 senelik patoloji deneyimimizin verdiği netice şudur ki, patoloji biliminin kaynağı otopsidir. Her ne kadar, bireyin hayatını kurtarmaya yönelik olan biopsi işlemi hayatı kurtarma bakımından ilk bakışta aynı kıymette, hatta daha üstün görünürse de biopsi verilerini doğru olarak değerlendirmek ve klinikçi hekime bir yön göstermek için gereken bilgi, yine otopsi esnasında edinilen bilgilerden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle otopsi patolojisi bilmeyen bir patoloğun biopsi bilgisi de yüzeyel olup, ezbere dayanır ve kıymeti çok düşer. Otopsinin tıbdaki değeri şu gerçeklerden kaynaklanır: 1967’de Amerika’da yayınlanan bir çalışmada 1000 otopsi vakasında klinik tanının doğru olduğu oran ancak %54’dir. En yeni Amerikan literatüründe ölüme götüren hastalık tanılarının doğru konma oranı en büyük kuruluşlarda %90’a kadar çıkmıştır. Ölüme götüren hastalıkların yanında büyük sıklıkla bulunan aynı derecede önemli, öldürücü nitelikte 2. ve 3. hastalıkların ise klinikte tanımı çok düşük bir düzeydedir. Klinikte kullanılan ve yeni tanı cihazları ve metodları bile bu düşük oranları değiştirememiştir. Memleketimizin en ileri hastanelerinden biri olan Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde 1978-1982 yılları arasında ölen 8420 hastanın yalnız %6’sına otopsi yapılabilmiştir ve özellikle tümör olgularında klinik tanının doğruluğu otopsi bulguları ile kontrol edildikçe klinikle otopsi bulgularının arasında tam uygunluk gösteren olguların %40.9 ve kliniğin kanser açısından yanılma oranının ise %59.1 olduğu gözlenmiştir. İlaçlarla ve başka tedavi araçları ile meydana gelen hastalıklar, tedavilerin prognozları, bazı müdahalelerden sonra ölümle sonlanan komplikasyonların açık seçik meydana çıkarılması otopsi ile mümkün olabilir. Fenasctin papillitis’i steroide bağlı osteoporoz, kalp valvül protezlerinden sonra meydana gelen ölümlerin mekanizması, reanimasyonda yapılan entübasyon sonuçlarının, göbek venası yoluyla yapılan kan transfüzyonlarının öldürücü komplikasyonlarının kesin mekanizması otopsiden başka bir metodla anlaşılmaz. Memleketimizin sağlık, sosyo-ekonomik ve ulaştırma imkânları, halkımızın eğitim düzeyi, göz önüne alınırsa otopsinin, memleketimizin sağlık politikasını ve planlamasını belirtmekte ne kadar önemli olduğu meydana çıkar. Otopsi bilgisinin memleketimizin adli otopsilerini yapmak hususundaki büyük önemini birinci ön sözümüzde belirtmiştik. Burada bu konuya ekleyeceğimiz hususlar şunlar olacaktır: Her hekim adayının ve de patoloğun otopsi tekniği yanında adli tıp otopsi bilgilerine de sahip olması ve her adli tabibin patolojik otopsi tekniğini ve patolojik verilerin yorumlanmasını bilmesi gerekir. İkinci baskı metninin yazılmasında, dikkatli ve çalışkan sekreterimiz Ayten Karakuz’a, dizgi ve baskısında, verdiği değerli fikirler için “Renk Yapım evi” sahiplerinden sayın Arslan Kahraman’a teşekkür ederim.
Adlî Tıp’ta yaş tâyini, cezaî ve hukukî yönlerden çok önemli bir konudur. Şahsın cezaî sorumluluğu, hukukî ehliyeti, işe, okula, askere alınma hâlleri, küçük çocukların mâruz kaldığı fiillere karşı mukavemeti bulunup bulunmadığı, işlediği fiilin bir suç olduğunu fark ve temyiz (farik ve mümeyyiz - anlama ve isteme) kudretine sahip olup olmadığı sorulmakta ve bunlara benzer bir takım hâdiselerde hakikî yaşın ne olduğu öğrenilmek istenmektedir. Pratikte daha ziyade canlılar üzerinde yaş tâyini istenir. Ölüler üzerinde de yaş tâyininin yapılabileceğini unutmamak lâzımdır. Tâyini istenen daha çok 7, 11, 15 ve 18 yaşların bitip bitmediğidir. Çünkü bu yaşlar cezaî sorumluluk ve hukukî ehliyet bakımından önemlidir. Yaş tâyini yapılırken, yaşı tâyin edilecek şahsı görmek ve vücut gelişmesine tesir eden fizyolojik ve patolojik faktörleri dikkate almak en uygun metoddur; ancak pratikde bunun pek mümkün olmadığı da bir gerçektir. Hakikate en yakın bir yaş tâyini yapılırken, tıbbî kriterlerin yanısıra şahsın ve hattâ ailenin nüfus kütüğündeki kayıtları, askerlik ve tahsil devresi, yaşının doğum tarihine uygun olup olmadığı gibi yardımcı faktörlere de müracaat etmek lâzımdır. Tabiîdir ki, her hâdisede olduğu gibi, adlî tahkikatın da önemi büyüktür.